Nuachtlitir #42: Bealtaine 2018

Cuir aithne ar ár múinteoirí 11: Donncha Ó Murchú


Tá Donncha Ó Murchú ag múineadh i nGaelchultúr ó bhí Meán Fómhair 2017 ann. Nuair nach mbíonn sé ag teagasc, bíonn sé ag imirt peile, ag rothaíocht, ag plé cúrsaí spóirt ar an raidió nó i mbun staidéir don MA i Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge atá idir lámha aige sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir leis le déanaí le tuilleadh a fháil amach faoi.


Inis dúinn fút féin.

Tógadh mé féin agus mo dheirfiúr le Gaeilge i gCnoc Mhuirfean, i ndeisceart Bhaile Átha Cliath, agus is cinnte gur bhuntáiste mór é an teanga a bheith againn agus sinn ag fás aníos. Tá an Ghaeilge ar a dtoil ag mo thuismitheoirí, agus spreagadar siúd spéis sa chultúr Gaelach ionainn agus sinn sa chliabhán. Is ceoltóirí cumasacha iad mo mháthair agus mo dheirfiúr, agus cé go bhfuil ceol agamsa chomh maith, is ar chúrsaí spóirt a bhí mise dírithe i gcónaí! Is iománaí mé, agus tá mo shaol imeartha ar fad caite agam sa chlub áitiúil, Cill Mochuda na Crócaigh. Braithim go bhfuil tábhacht ar leith ag baint leis an aclaíocht, agus cuireann sí ar mo shuaimhneas mé, go háirithe nuair a bhíonn sos ag teastáil ó shaol na hoibre!


Bhí an t-ádh dearg liom go raibh an deis agam freastal ar Choláiste Eoin, meánscoil lán-Ghaeilge i mBaile an Bhóthair. Tá atmaisféar ar leith sa scoil sin, agus leagadh an-bhéim go deo ar chúrsaí spóirt agus ar chúrsaí ceoil, rud a d’oir go maith domsa. Agus sé bliana curtha díom agam thug mé aghaidh ar an turas fada trasna an N11 go dtí an Coláiste Ollscoile, Bhaile Átha Cliath, agus bhain mé céim amach sa stair agus sa Ghaeilge. Nílim tar éis an áit a fhágáil ó shin!


Cén chaoi ar thosaigh tú ag múineadh na Gaeilge do dhaoine fásta?
Is beag taithí a bhí agam ar an múinteoireacht sular thosaigh mé ag múineadh i nGaelchultúr. Agus mé sa bhliain dheireanach den bhunchéim, iarradh orm cúpla mí a chaitheamh ag múineadh Gaeilge mar mhúinteoir ionaid i meánscoil áitiúil i ndeisceart na cathrach. B'in an chéad bhlaiseadh den mhúinteoireacht a bhí agam. Bhí ranganna Ardteiste agam an t-am sin agus cé go raibh brú ag baint leis an gcúrsa féin a chlúdach, bhí an-spórt agam leis na daltaí. Is cinnte gur aithníodar nach raibh ann ach cúpla bliain ó bhí mé féin ag tabhairt faoin Ardteist mar sin thugadar cluas mhaith éisteachta dom.


Is teagascóir Gaeilge mé san ollscoil faoi láthair, agus bainim sásamh as an obair sin mar go bhfuil cur chuige níos réchúisí ag na mic léinn ná mar atá ag daltaí meánscoile! Ní gá an brú céanna a chur orthu agus bíonn saoirse áirithe ag baint leis an gcúrsa féin.


Tháinig mé go Gaelchultúr den chéad uair agus mé i mbliain a trí ar an ollscoil. Bhínn ag teacht isteach uair sa tseachtain le linn na bliana sin le tacaíocht theicniúil a chur ar fáil agus na ranganna beo ar líne ar siúl, agus uaidh sin, bhí an t-ádh orm gur tugadh an deis dom ranganna de mo chuid féin a mhúineadh. Níor mhúin mé daoine fásta riamh cheana agus caithfidh mé rá go mbainim an-taitneamh go deo as. Déantar an t-uafás oibre sna ranganna ach mar sin féin, bíonn craic ar leith iontu. Táim tar éis spreagadh iontach a fháil ó thosaigh mé ag múineadh anseo, agus bím ar bís gach seachtain agus mé ag tnúth leis an díospóireacht sa rang!


Céard a bhíonn ar siúl agat nuair nach mbíonn tú ag múineadh ranganna Gaeilge?
Tá iarchéim ar bun agam faoi láthair sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath: MA Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge. Is ar an iriseoireacht agus ar an aistriúchán is mó atá an cúrsa dírithe, ach tá rogha leathan modúl i gceist agus is féidir cinn éagsúla a roghnú de réir mar a oireann siad duit. Tá spéis ar leith agamsa i gcúrsaí iriseoireachta agus bainim sásamh ar leith as ailt tuairimíochta a scríobh agus a fhoilsiú anois agus arís, agus braithim go bhfuil an mháistreacht do mo threorú sa treo ceart le tabhairt faoin iriseoireacht mar ghairm amach anseo.


Tá dúil agam sa raidió chomh maith, agus bíonn tuairiscí spóirt le déanamh agam anois is arís ar Newstalk, ar Raidió na Life agus ar Raidió na Gaeltachta. Táim an-tógtha leis an raidió, agus braithim go bhfuil ardphléisiúr le baint as, go háirithe nuair a bhíonn cúpla duine ar an gclár agus iad i mbun comhrá lena chéile. Tá beocht ar leith ag baint leis, dar liomsa.


Céard a dhéanann tú nuair a bhíonn am saor agat?
Is rothaí iontach é m’athair, agus é breá díograiseach chomh maith. Ba é siúd a mheall i dtreo na rothaíochta mé cúpla bliain ó shin agus táim an-tógtha léi i gcónaí. Is minic a thugaim aghaidh ar shléibhte Chill Mhantáin ag breacadh an lae ag an deireadh seachtaine, má bhíonn an aimsir chuige. Ní chuireann an drochaimsir isteach ná amach ar m’athair, a thabharfadh aghaidh ar na sléibhte agus é ina dhíle bháistí i lár an gheimhridh, ach d’fhéadfaí a rá gur rothaí samhraidh atá ionamsa!



Bím féin agus cairde de mo chuid i gcónaí ag iarraidh triail a bhaint as spóirt nua nach bhfuil cleachtadh ar bith againn orthu. Thosaíomar ag imirt leadóige le déanaí agus táimid gafa léi faoi láthair. Má bhím díomhaoin aimsir an tsamhraidh, téim ag snámh san fharraige, rud a chuireann fuinneamh ionam ar feadh seachtaine!


Céard iad na pleananna atá agat do na míonna atá romhainn?

Beidh mé ag dul ar saoire go California i mí an Mheithimh ar feadh coicíse, ach seachas sin, tá samhradh mór oibre os mo chomhair amach. Tá tráchtas ar bun agam faoi láthair atá ag plé leis na meáin chraolta dheonacha sa Ghaeilge agus i nGàidhlig na hAlban, agus é le bheith críochnaithe i mí Lúnasa. Beidh mé ag tabhairt cuairt ar Albain le linn an tsamhraidh chun roinnt taighde a dhéanamh agus chun corragallamh a chur ar chairde liom a bhfuil Gàidhlig acu. Beidh sé dúshlánach go maith mar thionscadal ach tá an t-ádh orm go bhfuil taithí agam ar an nGàidhlig cheana féin, agus aithne curtha agam ar Albanaigh atá sásta cúnamh a thabhairt dom.


I mí Lúnasa na bliana seo, beidh mé ag imeacht liom go Meiriceá ar scoláireacht Fulbright. Ollscoil Montana a bheidh mar cheann scríbe agam agus is ansin a bheidh mé ar feadh bliana. Ón méid atá cloiste agam uathu siúd a raibh an t-eispéireas céanna acu, is fiú go mór an bhliain a chaitheamh thall, agus braithim go bhfuil taithí den saghas seo ag teastáil go géar uaim féin sula dtabharfaidh mé aghaidh ar shaol na hoibre. Tuigim go bhfuil an-ghaol ag na hÉireannaigh le Montana agus go bhfuil pobal bríomhar Éireannach thall i gcónaí, agus táim ag tnúth go mór leis an nGaeilge a chur chun cinn san ollscoil.