Nuachtlitir #41: Márta 2018

Cuir aithne ar ár múinteoirí 10: Muireann Ní Cheannabháin


Tá Muireann Ní Cheannabháin ag múineadh i nGaelchultúr le breis is bliain anois. Bíonn sí ag teagasc in oifigí de chuid na hearnála poiblí i rith an lae, agus ag múineadh ranganna oíche Ghaelchultúir chomh maith. Nuair nach mbíonn sí ag obair le Gaelchultúr, bíonn sí ag seinm le banna ceoil. Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir léi le déanaí le tuilleadh a fháil amach fúithi.


Inis dúinn fút féin.
Rugadh agus tógadh i nDún Droma mé, agus bhí an t-ádh dearg orm gur tógadh le Gaeilge mé. Is cainteoir dúchais Gaeilge é m’athair, as ceantar Iorras Aithneach i gConamara. Is as Baile Átha Cliath mo mháthair ach tá an Ghaeilge ar a toil aici, agus shocraigh mo thuismitheoirí go mbeadh an Ghaeilge mar theanga an tí i mbruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath. Bhí an-spéis agam sa gceol agus sa gcultúr Gaelach ó bhí mé an-óg. Is amhránaí ar an sean-nós é m’athair, agus thosaigh mé féin agus an bheirt eile sa gclann ag gabháil fhoinn go hóg. Is ceoltóirí cumasacha iad mo dheirfiúr agus mo dheartháir, agus casaim féin corrphort leo ar an gconsairtín anois is arís. Is veidhleadóir den scoth í mo mháthair freisin – is dócha go mbíonn na comharsana bodhraithe ag an gceol ar fad!



Cén chaoi ar thosaigh tú ag múineadh Gaeilge do dhaoine fásta?
Thosaigh mé ag múineadh ranganna dianteagaisc Gaeilge agus Fraincise don Ardteist agus don Teastas Sóisearach i dtosach. Cé go bhfuil Gaeilge líofa agam, admhaím gur chabhraigh an Fhraincis go mór liom agus mé ag dul i ngleic le gramadach na Gaeilge! Thug sé tuiscint dom freisin ar na deacrachtaí a bhíonn ag daoine le gramadach agus iad ag foghlaim teanga nua. Thaitin sé liom a bheith ag plé le scoláirí meánscoile, ach go minic bhí na daltaí féin faoi bhrú agus faoi strus. An ról ba thábhachtaí a bhí agamsa mar mhúinteoir, déarfainn, ná iad a chur ar a suaimhneas, agus muinín a chothú iontu agus iad i mbun staidéir. Bhínn ag múineadh amhránaíochta ar an sean-nós i gComhaltas Ceoltóirí Éireann chomh maith, agus bhain mé sult as ábhar agus teanga na n-amhrán a phlé leis na foghlaimeoirí.


Níor mhúin mé Gaeilge do dhaoine fásta go dtí gur thosaigh mé le Gaelchultúr, agus caithfidh mé a rá gurb é an post is deise dá raibh agam fós é! Is breá liom castáil leis an réimse leathan daoine a thagann chuig na ranganna, agus bainim an-taitneamh as an atmaisféar spraíúil sa seomra ranga. Dar ndóigh, tá an-sásamh le baint as nuair a fheiceann tú daoine ag éirí níos muiníní astu féin le linn gach cúrsa. Cuireann sé gliondar orm go bhfuil an oiread sin daoine a bhfuil suim acu Gaeilge a labhairt freisin.


Cad iad na rudaí nach bhfuil bainteach leis an nGaeilge a bhfuil suim agat féin iontu?
Casaim dordveidhil agus bím ag gabháil fhoinn le banna popcheoil darb ainm Mongoose. Ceathrar againn atá sa ngrúpa, agus táimid ag seinm le chéile le cúig bliana anois. Sheolamar an ceirnín is deireanaí dár gcuid i mí na Samhna agus rinneamar roinnt taistil timpeall na tíre ina dhiaidh sin. Four an teideal atá ar an gceirnín sin, mar gur chum an ceathrar againn amhrán an duine don taifeadadh sin. Tá sé beartaithe againn an dara halbam a thaifeadadh an samhradh seo, ach seans nach seolfar é sin go dtí an bhliain seo chugainn. Chomh maith leis sin, beidh muid ag glacadh páirt i gceoldráma atá bunaithe ar shaol an amhránaí Mary Coughlan. Woman Undone an t-ainm atá ar an dráma sin agus beidh sé le feiceáil sa Project Arts Centre i mí na Samhna. Dream darb ainm Brokentalkers atá á stiúradh, agus tá cumadóir Íoslannach, Valgeir Sigurðsson, i mbun an cheoil. Beidh Mary féin ar stáitse linn, agus beidh an scéal á chanadh ag an gcúigear againn. Tionscadal an-spéisiúil atá ann, agus ní dhearna mé tada mar é cheana. Níl aon taithí agam ar an aisteoireacht, dá bhrí sin sílim go mbeidh sé dúshlánach go maith!


Nuair nach mbím ag plé le Mongoose nó le Gaelchultúr, is breá liom a bheith ag léamh agus ag freastal ar imeachtaí cultúrtha sa gcathair. Bíonn an t-uafás ceolchoirmeacha ar bun i mBaile Átha Cliath i gcónaí, agus taitníonn filíocht ó bhéal go mór liom freisin. Níl mórán suime agam sa spórt, ach rinne mé rún don athbhliain go rachainn ag snámh sa bhfarraige faoi dhó sa mí, agus tá mé tar éis cloí leis sin go dtí seo! Cuireann sé an fhuil ag cuisliú, agus airíonn tú breá bríomhar ina dhiaidh.



Cad iad na pleananna atá agat don samhradh?
Seans go gcaithfidh mé roinnt mhaith ama ag taifeadadh i stiúideo dorcha! Bíonn sé spraíúil go maith, ach airíonn tú uait solas an lae tar éis tamaill. Seachas sin, beimid ag seinm ag corrfhéile in Éirinn agus sa mBreatain. Tá súil agam go bhfaighidh mé deis dul siar go Conamara freisin. Is breá liom éalú ón gcathair, agus tá áilleacht faoi leith ag baint leis an tírdhreach lom. Níl aon áit níos fearr le tú féin a chaitheamh i bhfarraige ach an oiread!